Δημήτρης Γαρνέλης

Λογιστής – Φοροτεχνικός

Aνησυχητικές διαστάσεις τείνει να πάρει η συνεχής, εδώ και μήνες, αύξηση των τιμών ενέργειας σε όλη την Ευρώπη. Χαρακτηριστικό της ανησυχίας είναι ότι το ζήτημα βρίσκεται στην κορυφή των θεμάτων που συζητιούνται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Οι αυξητικές τάσεις αναμένεται, σύμφωνα με προβλέψεις οικονομολόγων, να ενταθούν στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα. Άμεση συνέπεια αυτής της εξέλιξης θα είναι η μετακύλιση των αυξήσεων στον τελικό καταναλωτή.

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που οδηγούν σε αυτό το κύμα των ανατιμήσεων είναι η ετήσια αύξηση των ναύλων μεταφοράς των container με διακύμανση από 350% έως και 500% περίπου. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι άκρως αποκαλυπτικά για το μέγεθος της αυξητικής διακύμανσης των τιμών. Ειδικότερα, οι τιμές σε 10 κατηγορίες τροφίμων αυξήθηκε τον Αύγουστο του 2021 σε σχέση με τον αντίστοιχο του 2020 σε ποσοστό 4,6%.

Επίσης στην κορυφή της λίστας των ανατιμήσεων βρίσκονται τα βιομηχανικά είδη (εισαγόμενος επί της ουσίας κωδικός) με 9,3%. Η τιμή του φυσικού αερίου καταγράφει αύξηση κατά 80%, του πετρελαίου, 40%,της ηλεκτρικής ενέργειας 30% και σε λοιπές πρώτες ύλες κατά 60%. Οι αυξήσεις βέβαια δεν σταματούν σε αυτά τα είδη αλλά αλυσιδωτά προχωρούν στα τρόφιμα όπως στο κρέας (αρνί, κατσίκι) κατά 13%, νωπά ψάρια 7% και φρούτα 5%.

Από τα παραπάνω στοιχεία εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι η προσδοκώμενη οικονομική ανάπτυξη των χωρών, μετά την πανδημία της covid 19, βρίσκεται πραγματικά σε κίνδυνο. Αυτός ο εισαγόμενος πληθωρισμός είναι από μόνος του ικανός να βυθίσει οριστικά αυτή τη φορά την παγκόσμια οικονομία.

Είναι πλέον αναγκαία συνθήκη, για την επιβίωση της παγκόσμιας οικονομίας, να υπάρξει παρέμβαση σε ότι αφορά αυτό το «ράλι τιμών» το οποίο λαμβάνει χώρα τον τελευταίο χρόνο τουλάχιστον. Και είναι αναγκαία συνθήκη διότι πλέον οι επιχειρήσεις, με δεδομένο πια, ότι οι εκτιμήσεις για την πορεία αυτού του πληθωρισμού δεν είναι αισιόδοξες σχετικά με το πότε θα επέλθει η αποκλιμάκωσή του, δεν έχουν την δυνατότητα να απορροφήσουν το κόστος οι ίδιες ώστε να μην περνούν οι αυξήσεις στον τελικό καταναλωτή.

Σε ότι αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση ας μη μας διαφεύγει ότι η Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής κοινότητας έχει αναθέσει στο Ευρωσύστημα την εντολή να διατηρεί τη σταθερότητα των τιμών, κάτι που είναι απόλυτα λογικό από οικονομική άποψη. Και είναι απόλυτα λογικό διότι με τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, η νομισματική πολιτική συμβάλλει στο μέγιστο δυνατό βαθμό στη γενική οικονομική ευημερία, οδηγώντας σε υψηλά επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησης.

Ο πληθωρισμός και ο αποπληθωρισμός αποτελούν σημαντικά οικονομικά φαινόμενα τα οποία έχουν αρνητικές συνέπειες για την οικονομία.

Ως πληθωρισμός ορίζεται μια γενική άνοδος των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών για παρατεταμένη χρονική περίοδο, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας του χρήματος. Αυτό έχει σαν άμεση συνέπεια τη συνεπακόλουθη μείωση της αγοραστικής δύναμης. Από την άλλη ο αποπληθωρισμός ορίζεται ως το αντίθετο του πληθωρισμού, δηλαδή ως μια κατάσταση κατά την οποία το συνολικό επίπεδο των τιμών μειώνεται για παρατεταμένη χρονική περίοδο.

Στην περίπτωση που δεν παρατηρείται πληθωρισμός ούτε αποπληθωρισμός, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει σταθερότητα των τιμών εφόσον, κατά μέσο όρο, οι τιμές ούτε αυξάνονται ούτε μειώνονται, αλλά παραμένουν σταθερές με την πάροδο του χρόνου.

Οι πιο πάνω αναφορές εξηγούν τους λόγους για τους οποίους ο πληθωρισμός και ο αποπληθωρισμός είναι κατά κύριο λόγο ανεπιθύμητα φαινόμενα, αφού το κόστος και τα μειονεκτήματα που συνδέονται με αυτά τα φαινόμενα είναι σημαντικά.

Η σταθερότητα των τιμών είναι αυτή η παράμετρος η οποία αποτρέπει αφενός αυτό το κόστος και αφετέρου αποφέρει σημαντικά οφέλη στους πολίτες. Διευκολύνει τους ανθρώπους να έχουν αντίληψη των μεταβολών των τιμών των αγαθών, συγκριτικά με άλλα αγαθά (των σχετικών τιμών των αγαθών) καθώς αυτές οι μεταβολές δεν αποκρύπτονται από διακυμάνσεις του συνολικού επιπέδου τιμών. Έστω για παράδειγμα ότι η τιμή ενός προϊόντος αυξάνεται κατά 4%. Όταν το γενικό επίπεδο τιμών είναι σταθερό, οι καταναλωτές γνωρίζουν ότι η σχετική τιμή του προϊόντος έχει αυξηθεί και έτσι μπορούν να αποφασίσουν να το αγοράσουν σε μικρότερες ποσότητες. Στην περίπτωση όμως που υπάρχει υψηλός πληθωρισμός είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί η σχετική τιμή ή οποία ενδέχεται ακόμη και να έχει μειωθεί. Σε αυτήν την περίπτωση ενδέχεται να είναι βέλτιστο για τον καταναλωτή να αγοράσει μεγαλύτερη ποσότητα από το εν λόγω προϊόν του οποίου η τιμή αυξήθηκε κατά 4% μόνο.

Τέλος στην περίπτωση πτώσης του συνόλου των τιμών, οι καταναλωτές μπορεί να μη γνωρίζουν ότι η μείωση του επιπέδου των τιμών ενός προϊόντος αντανακλά τη γενική διακύμανση των τιμών και όχι τη μείωση του ύψους της σχετική τιμής. Επομένως θα τείνουν ίσως εσφαλμένα να το αγοράσουν σε μεγαλύτερη ποσότητα.

Συνεπώς είναι ευκόλως κατανοητό, ότι η σταθερότητα των τιμών βοηθάει τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους καταναλωτές στο να μη διατρέχουν τον κίνδυνο της εσφαλμένης εκτίμησης των μεταβολών του γενικού επιπέδου τιμών και άρα να λαμβάνουν τις σωστές καταναλωτικές αλλά και επενδυτικές αποφάσεις.

Συμπερασματικά, είναι απαραίτητο να μην υπάρχει άλλη καθυστέρηση και να ληφθούν αποφάσεις για άμεση απάντηση με ενισχυτικά μέτρα στον εισαγόμενο πληθωρισμό. Η πανδημία προκάλεσε ισχυρούς κλυδωνισμούς στις παγκόσμιες μεταφορές, κάτι που με τη σειρά του οδήγησε σε εκτόξευση του μεταφορικού κόστους. Αυτό το κόστος δε θα είναι για πολύ καιρό ακόμη διαχειρίσιμο ακόμη και από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές εταιρείες.

Αυτές οι, χωρίς όριο, ανατιμήσεις θα έχουν αρνητικές συνέπειες και στην ελληνική αγορά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ήδη την προετοιμασία μιας Ευρωπαϊκής Οδηγίας στην οποία θα συμπεριλαμβάνονται όλα τα εργαλεία αναχαίτισης της κρίσης από τα κράτη-μέλη. Μέχρι τότε καλό θα ήταν να εξεταστούν για την ελληνική οικονομία τα πιο απλά μέτρα αποτροπής της κρίσης όπως, η μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια και η οικονομική υποστήριξη των επιχειρήσεων με έκτακτα επιδόματα.

Διότι όπως έλεγε και ο Αλκιβιάδης: «Το διοικείν εστί προβλέπειν».